MAKONDA AWEKA MAMBO HADHARANI; TIMU YA TAIFA, JEZI, AFCON NA MIRABAHA

Paul Makonda

Mkutano wa Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Paul Makonda, na waandishi wa habari jijini Dar es Salaam Septemba 24, 2026, umeacha picha pana zaidi ya majibu kuhusu jezi ya Taifa Stars au maandalizi ya AFCON 2027. Katika maeneo tofauti aliyogusia, Makonda alirudia hoja moja kwa namna mbalimbali mamlaka ya Wizara na nafasi yake katika kusimamia mambo ambayo yanaibeba Tanzania, kuanzia timu ya Taifa na utambulisho wake, hadi miundombinu ya AFCON na fedha zinazotakiwa kuwafikia wasanii. Mkutano huo ulikuja wakati Wizara ikiwa na majukumu kadhaa makubwa yanayohitaji uratibu kati ya Serikali, taasisi za michezo na wadau binafsi.

Katika suala la Taifa Stars, Makonda aliweka msimamo kwamba timu hiyo ni mali ya nchi na si mali ya kampuni au mtu binafsi, akisisitiza kuwa mamlaka ya Waziri katika sekta ya michezo yanatokana na Sheria, Sera na Kanuni. Kauli hiyo iliambatana na ukumbusho kwamba timu inapokwenda kushiriki mashindano nje ya nchi, inaiwakilisha Tanzania. Akizungumzia pia mahusiano yake na baadhi ya viongozi wa michezo, alisema kuna wanaomdharau katika nafasi yake, lakini yeye ni mteule wa Rais anayesimamia Wizara hiyo.

Hoja hiyo ya mamlaka ilijitokeza tena kwenye mjadala wa jezi mpya ya Taifa Stars. Makonda alisema alishangazwa kuona uzinduzi wa jezi ukifanyika wakati baadhi ya viongozi wa michezo hawakuwa na taarifa, akidai suala hilo lilipaswa kufanyika kwa ushirikishwaji mpana zaidi. Lakini badala ya kuishia kwenye utaratibu wa uzinduzi, Waziri pia alitoa tathmini yake kuhusu mwonekano wa jezi hiyo, akisema haikumpendeza na kuwataka wahusika kuiboresha. Mjadala huo kwa sasa unaenda zaidi ya rangi au muundo wa jezi, ukigusa nani anapaswa kuwa na sauti katika maamuzi yanayohusu alama ya timu ya Taifa.

Kwenye AFCON 2027, picha iliyotolewa ilikuwa ya maandalizi yanayohitaji uratibu wa ngazi nyingi zaidi ya uwanja wa mpira. Makonda alisema hatua zinaendelea kuwezesha matumizi ya viza ya pamoja kwa Tanzania, Kenya na Uganda wakati wa mashindano hayo, hatua inayolenga kurahisisha usafiri wa mashabiki kati ya nchi hizo tatu. Kwa upande wa miundombinu, alisema Uwanja wa Arusha umefikia asilimia 90, Uwanja wa Fumba Zanzibar asilimia 85, huku Benjamin Mkapa ukiendelea kufanyiwa maboresho makubwa, ikiwemo eneo la VIP na kuongezwa kwa skyboxes. Alisema pia fedha hazijawa kikwazo katika maandalizi na akamshukuru Rais Samia Suluhu Hassan kwa kuhakikisha upatikanaji wa fedha.

Hata hivyo, madai ya “asilimia ya utekelezaji” wa miradi ya viwanja yanahitaji kufuatiliwa kwa karibu, hasa pale takwimu za maendeleo zinapotolewa katika nyakati tofauti. Kwa sababu hiyo, kinachobaki muhimu kwa umma si asilimia inayotajwa siku husika pekee, bali kama miradi itakamilika kwa wakati, kwa kiwango kinachotakiwa na bila kuathiri matumizi yaliyopangwa. Kauli ya Makonda kwamba fedha hazijawa kikwazo katika maandalizi inaweka pia matarajio ya kuona kasi hiyo ikiendelea hadi Tanzania, Kenya na Uganda zitakapofikia AFCON 2027.

Katika sekta ya sanaa, ahadi ya kugawa Sh2 bilioni za mirabaha kuanzia Novemba inaingia kwenye mjadala mpana kuhusu namna wasanii wanavyonufaika na matumizi ya kazi zao. Mirabaha si msaada wa kawaida wa Serikali; inalenga kurejesha mapato kwa wenye haki kutokana na matumizi ya kazi zao. Hivyo, jambo la msingi litakuwa kuona mfumo utakavyotambua kazi zilizotumika, kiwango cha matumizi na wanufaika. Kwa wasanii wadogo ambao mara nyingi hawana nguvu sawa ya kibiashara na majina makubwa, swali litakuwa kama mgao huo utafika kwa uwiano unaozingatia matumizi halisi ya kazi zao.

Kwa pamoja, hoja hizi zinaonyesha Wizara ikiwa inakabiliwa na swali moja linalofanana katika maeneo tofauti: nani anawajibika kufanya uamuzi, nani anapaswa kushirikishwa na matokeo yanapimwaje? Kwenye Taifa Stars, mjadala ni mamlaka na umiliki wa timu; kwenye jezi, ni ushirikishwaji na ubora wa bidhaa ya kitaifa; kwenye AFCON, ni utekelezaji wa miradi na uratibu wa nchi tatu; na kwenye mirabaha, ni namna fedha zinavyowafikia wenye haki. Kwa hiyo, kauli za Makonda hazijajikita tu katika kujibu hoja zilizopo, bali pia zimeweka wazi namna anavyoona nafasi ya Wizara katika kusimamia sekta hizi.

Kinachofuata sasa ni kama msimamo huo utaonekana kwenye matokeo yanayoweza kupimwa. Kwa Taifa Stars, swali ni namna Wizara na taasisi za soka zitakavyoshirikiana katika maamuzi yajayo; kwa jezi, kama mchakato wa ushirikishwaji utaboreshwa na bidhaa itakayowakilisha Taifa itakubalika zaidi; kwa AFCON, kama viwanja na mifumo ya usafiri vitakamilika kwa wakati; na kwa wasanii, Novemba itakuwa kipimo muhimu cha ahadi ya Sh2 bilioni. Hapo ndipo kauli zilizotolewa Septemba zitakapoanza kupimwa kwa matokeo badala ya maneno.